Deel III: Van wederopbouw naar files in Nederland (1945-1975)

Daar zijn we weer, na bijna een jaar waarin het heel druk is geweest, is het tijd voor deel drie over een stukje vaderlandse geschiedenis van onze infrastructuur. In de vorige twee blogs schreef ik over het ontstaan van Rijkswaterstaat, het planmatig verbeteren van de infrastructuur en de stagnatie/verwoesting die plaatsvond tijdens de WO II. 

Wederopbouw infrastructuur na WOII

Vandaag pakken we de draad weer op na de oorlog. Nederland is bevrijd, maar de samenleving is voorgoed veranderd. Het zal nog jaren duren voordat alles weer naar behoren werkt. De economische situatie was nijpend, er was een groot tekort aan middelen, kennis en mankracht. Nederland moest accepteren dat haar rol in de wereldpolitiek gemarginaliseerd zal worden. Mede door de inzet van de Amerikanen, middels het Marshallplan werd het mogelijk om het land te herstellen en opnieuw op te bouwen.

Toch ging het herstel van het wegennet redelijk voorspoedig. Al drie jaar na de oorlog was de meeste infrastructuur hersteld en een jaar later was het wegbeeld weer hersteld naar het beeld van voor de oorlog. Waar in 1945 nog 100km rijkswegennet bestond, is deze twintig jaar later doorgegroeid naar 600km. De economie trok in deze tijd weer aan, waardoor het mogelijk (en tevens noodzakelijk) werd om te investeren in het rijkswegennet. Zo zag je op Europees niveau steeds meer samenwerkingen en werden grenzen opengesteld om personen en goederen vrij te verplaatsen binnen de Europese grenzen. Hiervoor zijn goede wegen nodig. Met de Verklaring van Genève werd dan ook voor het eerst een E-wegennet vastgelegd, waarmee Europese hoofdroutes prioriteit kregen in de wegenbouw op nationaal niveau. Deze verklaring werd in 1975 ondertekend.

Eerste files in Nederland

De auto was inmiddels niet meer weg te denken in het straatbeeld en werd het toonbeeld van de toenemende welvaart in ons land. Daar waar men vroeger werkte aan huis of maximaal een dorp verderop, was het nu de normaalste zaak om te reizen tussen woonplaats en werk. Het zogenoemde woon-werk-verkeer deed haar intreden. Tussen 1960 en 1970 zou het woon-werk-verkeer met 500% toenemen. Tevens droeg de emancipatie van de vrouw bij aan het aantal autobewegingen. Een bijzonder tafereel uit die tijd blijft de eerste file in ons land, op tweede pinksterdag 1955, bij Knooppunt Oudenrijn. Verschillende bermtoeristen kwamen om dit nieuwe fenomeen te zien. Men vond het trouwens niet vervelend om in de file te staan, maar zag dit als een teken dat Nederland een modern land geworden was.

Midden jaren ’50 van de vorige eeuw ontstonden knelpunten in ons land (woningnood, migratie van platteland naar stad, bevolkingsgroei), waardoor plannen breder moesten worden aangepakt middels nota’s. De Wet op ruimtelijke ordening uit 1966 bracht een totaaloplossing voor de functies van wonen, werken, verplaatsen en recreëren in een land waar de ruimte schaars is. Meerdere bestuurslagen kregen verantwoordelijkheid over de thema’s en moesten nauwer gaan samenwerken, dit gold ook voor Rijkswaterstaat. Er werd vooruit gedacht, men schatte in dat in het jaar 2000 er wel twintig miljoen mensen in ons land zouden wonen. Om deze groei op te vangen werden groeikernen aangewezen, zodat steden niet zouden dichtslibben.

Kijk op mobiliteit verandert

In de tweede helft van jaren ’60 van de vorige eeuw kwamen er toch ook vraagtekens vanuit de maatschappij of de auto wel zo’n allesbepalende plek zou moeten innemen in de planologie. Het aantal verkeersongelukken nam toe, de leefbaarheid in de steden nam af en de economie kwam in de jaren 65-66 voor het eerst na de oorlog in een recessie. Daarnaast werden de eerste geluiden hoorbaar van een olievoorraad die niet oneindig was. Ook werd er gesproken over de effecten van autogebruik voor het milieu. In de volgende blog lezen we hoe er met deze problemen werd omgegaan. 

Over Marius
Sinds augustus 2021 is Marius werkzaam als GIS-specialist bij DataCount. Hij draagt de verantwoordelijkheid voor alle GIS-gerelateerde werkzaamheden binnen het bedrijf, waaronder onderzoeken klaarzetten, dashboards maken en visualisaties creëren. Naast zijn passie voor topografie en aardrijkskunde heeft Marius een interesse in geschiedenis van Nederland.

Bronnen:
Rijkswaterstaat – Onze Historie: www.rijkswaterstaat.nl/over-ons/onze-organisatie/onze-historie
Fotocollectie Nationaal Archief: https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/fotocollectie/35429da6-2d1e-a382-e063-6df0900a6686?searchKey=1e9eb14f0a1239a3e9eef8477068fef1
Wegenwiki – Nederlandse wegen tussen 1950 en 1970 https://www.wegenwiki.nl/Nederlandse_wegen_tussen_1950_en_1970